Simulazione, natura umana e ricerca della verità nel pensiero di Agostino, Tommaso d’Aquino e Bonaventura da Bagnoregio

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.34096/petm.v46.n2.17831

Palabras clave:

Simulazione, Natura umana, Essere umano, Verità, Conoscenza, Agostino, Tommaso d’Aquino, Bonaventura da Bagnoregio

Resumen

Nel presente articolo si analizza la riflessione di Agostino, Tommaso d’Aquino e Bonaventura da Bagnoregio sul rapporto tra simulazione, natura umana e ricerca della verità. Nel suo commento alla “caduta” dei Progenitori, contenuto nel De Genesi contra Manichaeos, Agostino vede nella simulazione della condizione di nudità come motivo del nascondersi dallo sguardo di Dio non solo un semplice allontanarsi dalla verità, ma un ben più grave distacco dalla semplicità ed insieme dall’alta dignità della natura umana. Nella grande Scolastica medievale, tanto Tommaso, quanto Bonaventura riprendono la riflessione agostiniana, adattandola e sistematizzandola nell’ambito della loro riflessione sull’essere umano e sulla Chiesa. Tommaso d’Aquino pone in relazione la simulazione con l’ipocrisia, evidenziando come il pretendere di essere altro da sé conduca l’uomo all’avvizzimento della consapevolezza dell’essere creatura di Dio; in tal senso, il peccatore che simula rettitudine smarrisce se stesso, diviene inconsapevole di se stesso. Bonaventura, nelle Collationes in hexaemeron, paragona l’abbandono della semplicità e l’allontanamento dalla fonte della verità da parte dei Progenitori all’allontanamento della Chiesa dalla sua originaria semplicità: come Adamo ed Eva preferirono la simulazione alla verità e la conoscenza alla beatitudine dell’Eden, così la Chiesa ha abbandonato la semplicità delle origini rivestendosi di un falso zelo per la Legge, veicolato da una scienza infeconda non tesa alla ricerca di Dio.

Descargas

Los datos de descarga aún no están disponibles.

Referencias

Augustinus Hipponensis (1841). Sermones ad populum. Ed. Migne, J.-P. (PL 38: 613-616).

Augustinus Hipponensis (1844). Contra Iulianum. Ed. Migne, J.-P. (PL 44: 641-784).

Augustinus Hipponensis (1900). De agone christiano. Ed. Zycha. Tempsky-Freytag. (CSEL 41).

Augustinus Hipponensis (1954). In Johannis evangelium tractatus. Ed. Willems, R. Brepols. (CCSL 36).

Augustinus Hipponensis (1955). De civitate Dei. Ed. Dombart, B. e Kalb, A. Brepols. (CCSL 47-48).

Augustinus Hipponensis (1956). Enarrationes in Psalmos LI-C. Ed. Dekkers, E. e Fraipont, J. Brepols. (CCSL 39).

Augustinus Hipponensis (1962). De doctrina christiana. Ed. Martin, J. Brepols. (CCSL 32).

Augustinus Hipponensis (1962). De vera religione. Ed. Daur, K. D. Brepols. (CCSL 32).

Augustinus Hipponensis (1967). De sermone Domini in monte. Ed. Mutzenbecher, A. Brepols. (CCSL 35).

Augustinus Hipponensis (1968). De Trinitate. Ed. Mountain, W. J. Brepols. (CCSL 50-50A).

Augustinus Hipponensis (1969). De symbolo ad cathecumenos. Ed. Vander Plaetse, R. Brepols. (CCSL 46).

Augustinus Hipponensis (1970). De magistro. Ed. Daur, K. D. Brepols. (CCSL 29: 157-203).

Augustinus Hipponensis (1975). De diversis quaestionibus octoginta tribus. Ed. Mutzenbecher, A. Brepols. (CCSL 44A).

Augustinus Hipponensis (1981). Confessionum libri tridecim. Ed. Verheijen, L. Brepols. (CCSL 27).

Augustinus Hipponensis (1998). De Genesi contra Manichaeos. Ed. Weber, D. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. (CSEL 91).

Augustinus Hipponensis (2004a). Epistulae I-LV. Ed. Daur, K. D. Brepols. (CCSL 31).

Augustinus Hipponensis (2004b). Epistulae CI-CXXXIX. Ed. Daur, K. D. Brepols. (CCSL 31b).

Augustinus Hipponensis (2020). Sermones de Novo Testamento (LXXI-XCIV). Ed. De Coninck, L. Brepols (CCSL 41Ab).

Biblia sacra iuxta vulgatam versionem (1975). Ed. Weber, R., Fischer, B., Gribomont, J., Sparks, H. F. D. e Thiele, W. Württembergische Bibelanstalt.

Bonaventura (1882-1883). Commentarium in quattuor libros Sententiarum Magistri Petri Lombardi. (Opera Omnia I). Quaracchi.

Bonaventura (1891). Collationes in hexaemeron. (Opera Omnia V). Quaracchi.

Bonaventura (1893). Commentarius in librum sapientiae. (Opera Omnia VI). Quaracchi.

Girolamo (1879). Adversus Iovinianum. Ed. Migne, J.-P. (PL 23: 221-352).

Hildegardis Bingensis (1978). Scivias. Ed. Führkötter, A. e Carlevaris, A. Brepols. (CCCM 43-43A).

Petrus Lombardus (1854). Commentarium in Psalmos. Ed. Migne, J.-P. (PL 191: 55-1296).

Ruusbroec, J. v. (2004). De ornatu spiritualium nuptiarum Wilhelmo Iordani interprete. Ed. Schepers, K. Brepols. (CCCM 207).

Thomas de Aquino (1897). Summa theologiae. Pars secunda secundae partis (Opera omnia 9). Editio leonina.

Thomas de Aquino (1970). Quaestiones disputatae de Veritate (Opera omnia 2.1). Editio leonina.

Benešová, H. (2021). “The Transformation of Desire in Saint Augustine’s Confessions and the Sermones ad populum as a Paradigm of our Pilgrimage”. In: Vinzent, M. (ed.). Papers Presented at the Eighteenth International Conference on Patristic Studies held in Oxford 2019. Peeters, 147-156. (Studia Patristica 118).

Bös, G. (1995). Curiositas. Die Rezeption eines antiken Begriffes durch christliche Autoren bis Thomas von Aquin. Friedrich Schöning Verlag.

Bougerol, G. (1964). Introduction to the Works of Bonaventure. Saint Anthony Guild.

Chan, J. (2021). “Living with happiness in a Troubled World? A Critical Exploration of Augustine’s Reception of Stoic Emotions in De civitate Dei”. In: Vinzent, M. (ed.). Papers Presented at the Eighteenth International Conference on Patristic Studies held in Oxford 2019. Peeters, 181-202. (Studia Patristica 118).

Chiarinelli, L. (2014). “Il Lignum vitae di San Bonaventura”, Doctor Seraphicus 62, 65-72.

Claes, M. (2021). “Reflections on Augustine’s Evaluation of the Body in his Later Comments on Genesis: A Christological Perspective”. In: Vinzent, M. (ed.). Papers Presented at the Eighteenth International Conference on Patristic Studies held in Oxford 2019. Peeters, 81-90. (Studia Patristica 118).

Clark, M. T. (2001). “De Trinitate”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 91-102.

Cullen, C. M. (2006). Bonaventure. Oxford University Press.

Del Nevo, M. (2010). “Living Towards the End of Time: St. Augustine’s The city of God”. In: Cristado, W. e Wong, H. W. (ed.). St. Augustine: His Relevance and Legacy. ATF Theology, 55-85.

Denifle, H. e Chatelain, É. (ed.) (1889). Chartularium Universitatis Parisiensis. Vol. 1. Delalain.

Grossi, V. e Siniscalco, P. (1988). La vita cristiana nei primi secoli. Edizioni Studium.

Kenny, A. (1980). Tommaso d’Aquino. Dall’Oglio Editore.

Kirwan, C. (1991). Augustine. Routledge.

LaNave, G. (2014). “Bonaventure’s Theological Method”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 81-120.

Lee Too, Y. (2023). “Education, Grammar, and Rhetoric”. In: Toom, T. (ed.). Augustine in Context. Cambridge University Press, 79-85.

Mann, W. E. (2001). “Augustine on Evil and Original Sin”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 40-48.

Matthews, G. B. (2001). “Knowledge and Illumination”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 171-185.

Mauro, L. (2019). “L’antropocentrismo di Bonaventura”. In: Zavattero, I. (ed.). L’uomo nel pensiero di Bonaventura da Bagnoregio. Aracne, 21-37.

O’Donnell, J. J. (2001). “Augustine: his time and lives”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 8-25.

Porro, P. (2015). Thomas Aquinas. A Historical and Philosophical Profile. The Catholic University Press of America.

Rist, J. (2001). “Faith and Reason”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 26-39.

Saak, E. L. (2012). Creating Augustine. Interpreting Augustine and Augustinianism in the Later Middle Ages. Oxford University Press.

Saak, E. L. (2022). Augustinian Theology in the Later Middle Ages. Vol. 1: Concepts, Perspectives, and the Emergence of Augustinian Identity. Brill.

Schlosser, M. (2014). “Bonaventure: Life and Works”. In: Hammond, J. M., Wayne Hellman, J. M. e Goff, J. (eds.). A Companion to Bonaventure. Brill, 9-59.

Stone, M. W. F. (2001). “Augustine and Medieval Philosophy”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 253-267.

Stump, E. (2001). “Augustine on Free Will”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 124-147.

Toom, T. (2017). “Augustine in Context and Augustine on Context”. In: Toom, T. (ed.). Augustine in Context. Cambridge University Press, 1-10.

Van Fleteren, F. (2001). “Principles of Augustine’s Hermeneutics: An Overview”. In: Van Fleteren, F. e Schnaubelt, J. C. (ed.). Augustine Biblical Exegete. Peter Lang, 1-32.

Vanni Rovighi, S. (1981). Introduzione a Tommaso d’Aquino. Laterza.

Williams, T. (2001). “Biblical Interpretation”. In: Stump, E. e Kretzmann, N. (ed.). The Cambridge Companion to Augustine. Cambridge University Press, 59-70.

Descargas

Publicado

2026-01-06 — Actualizado el 2026-01-06

Versiones

Número

Sección

Artículos

Cómo citar

Simulazione, natura umana e ricerca della verità nel pensiero di Agostino, Tommaso d’Aquino e Bonaventura da Bagnoregio. (2026). Patristica Et Mediævalia, 46(2), 41-53. https://doi.org/10.34096/petm.v46.n2.17831